Grøn næringsklynge gir moreller i verdsklasse

Lærdal Grønt BA omset både moreller, bringebær, tidlegpoteter, gulrøter, kålvekstar og lauk. Omsetnaden er snart tidobla sidan etableringa i 1999 og Lærdal Grønt vil om nokre år vere den største produsenten av moreller i Norge.

Vant til omstilling

Det er mange unge folk som no satsar friskt. Den grøne næringsklynga i Lærdal har ikkje vore sterkare på fleire tiår, meiner bærbonde Ivar Petter Grøtte, som også er nestleiar i styret i Lærdal Grønt.Bøndene i Lærdal har mange dårlige opplevingar med å vere passive leverandørar til saft- og syltetøyprodusentar eller til det store landbrukssamvirket.

Bøndene her har etterkvart blitt flinke til omstilling etter mange opp- og nedturar, seier Grøtte. På 50-tallet var Gravenstein det store produktet i Lærdal. Disse epla er no vekke. Så kom Bergensmeieriet sin satsing på minigulrøtter, raudbetar og rosenkål.

Men den satsinga havarerte også. Same veg gjekk det med saft- og syltetøyprodusenten Drægni, som vart overteken av forbrukarsamvirket og seinare av Sunco/Heistad som til slutt avvikla produksjonen på Lærdalsøyri i 1994.

Dette var omtrent samtidig med at lakseparasitten gyrodactylus salaris dukka opp i Lærdalselvi og raserte inntektene for grunneigarane. Nøda dette skapte har nok bidrege til satsinga vi ser no, meinar Grøtte.Lærdal Grønt har ein klar strategi om å vidareutvikle den tradisjonelle produksjonen av landbruksprodukt kombinert med nye satsingsområde. Dette gir betydeleg betre inntening men også høgare risiko. Tidlegpoteter er eit tradisjonelt godt produkt frå Lærdal.

I år leverte vi dei første potetene 15 juni, noko som er rekordtidleg seier Grøtte. Leveransen i år var på ca. 1000 tonn og den tidlege leveringa gav oss svært gode prisar.

Sterk satsing på moreller

Men den nye store satsinga er på moreller. På få år er det planta ut ca. 220 dekar med morellete. Dette gav i år ein produksjon på 108 tonn. Viljen til å satse vidare er stor og det er i år planta ut ytterlegare 110 dekar. Dette vil om nokre år gi oss ein årsproduksjon på 250 – 300 tonn moreller. Til samanlikning er den Norske produksjonen i dag på ca. 400 tonn.

For ikkje å sprenge den norske marknaden blir fokus på den internasjonale marknaden viktig seier Grøtte.

Internasjonalt fokus

Ingen andre produsentar i Europa leverer moreller så så seint på året som vi i Lærdal. Vi konkurrerar faktisk kunn med bær frå British Colombia i Canada, seier Grøtte. Vi har eit sterk fokus på den internasjonale marknaden både gjennom marknadsføring og merkevarebygging men også gjennom kompetanseheving.

Kvart år har Lærdal Grønt ein studietur til andre produsentar rundt om i verda både for å lære og hente inspirasjon. Dette har gitt oss gode innspel og idear bl.a. til utvikling av eit system for dekking av morelltrea og hindre skadene frå regn.

Vi har også gjort store investeringar i vatningssystem basert på idear frå utlandet. Det siste er tips frå Nord-Italia der dei gjennomfører kontinuerlig vatning av morelltrea i dei periodane på våren det kan komme frost. Dette vil kunne berge trea og avlingane i seier Grøtte.

Også Lærdal Grønt har hatt besøkt av fagfolk og store kundar frå Europa. Dei skildrar Lærdal som eit naturleg drivhus, der fjella tek vare på varmen. Det er passeleg med nedbør og sommardagane er lange og lyse. Det gir langsam modning og svært søte bær, seier Grøtte.

Utanlandske kundar har også lyst til å skape ein historie knytta til dei fantastiske bæra som blir dyrka heilt oppunder Nordpolen. Satsinga vil derfor også kunne ha ringverknader for reiselivet.

Risikosport

Den store stasinga som no finn stad både med moreller og bringebær baserer seg på forsking og systematisk utprøving. Bærbonden Grøtte er sjølv forskningsleiar, men den forskninga har ingenting med moreller å gjere. Den handler om informatikk og skjer ved Vestlandsforskning i Sogndal.

Men det er greitt å ha fleire bein å stå på når ein dyrkar moreller. For fortsatt er det ein risikosport. i 2007 var det fleire produsentar som mista mesteparten av avlinga sin på grunn av frost i april når trea sto i knopp.

Steinar Fredheim